“Chính môn đệ này làm chứng về những điều đó và đã viết ra.
Chúng tôi biết rằng lời chứng của người ấy là xác thực”. (Ga 21,24)

Bài Đọc I: Cv 28, 16-20. 30-31

“Ngài ở lại Rôma, rao giảng nước Thiên Chúa”.

Trích sách Tông đồ Công vụ.

Khi chúng tôi đến Rôma, Phaolô được phép ở nhà riêng với người lính canh. Sau ba hôm, ngài mời các đầu mục người Do-thái đến. Khi họ đến, ngài nói với họ: “Thưa anh em, dầu tôi đây không làm điều gì phạm đến dân tộc hay tục lệ tổ tiên, mà tôi đã bị bắt tại Giêrusa-lem và bị nộp trong tay người Rôma. Khi đã điều tra, họ muốn thả tôi vì tôi không có tội gì đáng chết. Nhưng người Do-thái chống lại, nên tôi buộc lòng phải nại đến hoàng đế, nhưng không phải là tôi có gì kiện cáo dân tôi. Do đó tôi đã xin gặp anh em và nói chuyện: Chính vì niềm hy vọng của Israel mà tôi phải mang xiềng xích này”.

Suốt hai năm, ngài trú tại ngôi nhà đã thuê, tiếp nhận tất cả những ai đến gặp ngài, ngài rao giảng nước Thiên Chúa và dạy dỗ những điều về Chúa Giêsu Kitô một cách dạn dĩ, không có ai ngăn cấm.

Đáp Ca: Tv 10, 5. 6 và 8

Đáp: Lạy Chúa, người chính trực sẽ nhìn thấy tôn nhan Chúa (c. 8b).

Hoặc đọc: Alleluia.

Xướng: Chúa kiểm soát người hiền đức, kẻ ác nhân, ai chuộng điều ác, thì linh hồn Người ghét bỏ. 

Xướng: Trên lũ tội nhân Người làm mưa than đỏ diêm sinh, và phần chén của chúng là luồng gió lửa. Bởi Chúa công minh, nên Người thích chuyện công minh, người chính trực sẽ nhìn thấy thiên nhan. 

Alleluia: Ga 14, 16

Alleluia, alleluia! – Thánh Thần sẽ dạy các con mọi điều, và sẽ nhắc nhở cho các con tất cả những gì Thầy đã nói với các con. – Alleluia.

Hoặc đọc:

Alleluia, alleluia! Chúa nói: Thầy sẽ sai Thần Khí sự thật đến với anh em; Người sẽ dẫn anh em tới sự thật toàn vẹn. Alleluia.

Tin Mừng: Ga 21, 20-25

“Chính môn đệ này làm chứng về những việc đó và đã viết ra”.

Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Gioan.

Khi ấy, Phêrô quay lại, thấy môn đệ Chúa Giêsu yêu mến theo sau, cũng là người nằm sát ngực Chúa trong bữa ăn tối và hỏi “Thưa Thầy, ai là người sẽ nộp Thầy?” Vậy khi thấy môn đệ đó, Phêrô hỏi Chúa Giêsu rằng: “Còn người này thì sao?” Chúa Giêsu đáp: “Nếu Thầy muốn nó cứ ở lại mãi cho tới khi Thầy đến thì việc gì đến con? Phần con, cứ theo Thầy”. Vì thế, có tiếng đồn trong anh em là môn đệ này sẽ không chết. Nhưng Chúa Giêsu không nói với Phêrô: “Nó sẽ không chết”, mà Người chỉ nói: “Nếu Thầy muốn nó cứ ở lại mãi cho tới khi Thầy đến thì việc gì đến con”.

Chính môn đệ này làm chứng về những việc đó và đã viết ra, và chúng tôi biết lời chứng của người ấy xác thật. Còn nhiều việc khác Chúa Giêsu đã làm, nếu chép lại từng việc một thì tôi thiết tưởng cả thế giới cũng không thể chứa hết các sách viết ra.

SUY NIỆM

A/ 5 Phút Lời Chúa

PHẦN ANH, HÃY THEO THẦY

Giả như Thầy muốn anh ấy còn ở lại cho tới khi Thầy đến, thì việc gì đến anh? Phần anh, hãy theo Thầy. (Ga 21,22)

Suy niệm: “Những bộ óc vĩ đại bàn luận về tư tưởng, những bộ óc trung bình bàn luận về sự kiện, những bộ óc hẹp hòi bàn luận chuyện người khác” (E. Roosevelt). Tọc mạch chuyện người khác không chỉ là dấu hiệu bất ổn về tâm lý mà còn có nguy cơ làm sai lệch ơn gọi và sứ mạng tông đồ. Khi Phêrô tò mò muốn biết tương lai ‘hậu vận’ người bạn đồng môn Gioan, Chúa Giêsu đã khiển trách: “Giả như Thầy muốn anh ấy còn ở lại cho tới khi Thầy đến, thì việc gì đến anh?” Thật vậy, môn đệ là người được chọn để ở với Thầy Giêsu, học hỏi nơi Thầy và để được sai đi với sứ mạng loan báo Tin Mừng. Chúa Giêsu nhắc nhở Phêrô hãy tập trung vào ơn gọi và sứ mạng của chính mình: “Phần anh, hãy theo Thầy.”

Mời Bạn: Việc tò mò tọc mạch chuyện của người khác như những ‘bà tám’ hay những tay rình mò săn ảnh ‘paparazzi’ sẽ làm người tông đồ quên mất căn tính môn đệ của mình và còn sao nhãng bổn phận loan báo Tin Mừng nữa. Khi đó, chẳng những hoạt động tông đồ bị đình trệ, mà còn làm phát sinh sự nghi kị ganh ghét khiến cộng đoàn rơi vào cảnh bất hoà chia rẽ. Trước tình trạng ganh tị tranh chấp giữa những người cùng rao giảng Đức Kitô, thánh Phaolô khuyên: “Dù thế nào đi nữa, với ý ngay lành hay ý xấu, cuối cùng Đức Kitô được rao giảng là tôi mừng” (Pl 1,18).

Sống Lời Chúa: Tích cực cộng tác làm việc trong hội đoàn mà bạn đang tham gia.

Cầu nguyện: Lạy Chúa Giêsu phục sinh, xin cho tâm hồn con được sống lại trong sự sống mới và cho con biết phục vụ cách vô vị lợi, mà không màng thiệt hơn, miễn sao Lời Chúa được rao giảng.

B/ Lm. Giuse Đinh Lập Liễm

GIOAN SẼ LÀ CHỨNG TÁ TRONG HỘI THÁNH 

Kết thúc mùa Phục sinh, Phụng vụ cho chúng ta thấy Phêrô đã nhận chức vụ Mục tử thay thế Chúa Kitô, Gioan là chứng tá thường trực trong Hội thánh.

Bài Tin mừng hôm nay là bài kết thúc Tin mừng thánh Gioan, trình bày về Gioan sẽ là chứng tá thường trực trong Hội thánh Chúa cho đến tận thế qua sách Tin mừng của ông.

“Thưa Thầy, còn anh này thì sao?”

Phải chăng khi Phêrô thắc mắc về Gioan như vậy là ông ngầm nói với Thầy mình rằng: anh Gioan cũng mến Thầy và được Thầy yêu cách riêng, thì sao? Nghĩa là Thầy sẽ trao cho anh ta nhiệm vụ gì? Hay tại sao Thầy lại không trao trách nhiệm chăn dắt Hội thánh cho anh ta có phải hơn không? Đó cũng là thắc mắc của nhiều người, khi đọc Tin mừng Gioan, bởi vì xem ra Gioan xứng đáng hơn Phêrô, vì ông đã không chối Chúa.

Chúng ta thấy Chúa Giêsu không trả lời thẳng vào thắc mắc của Phêrô, mà lại nói khó hiểu hơn đối với Phêrô cũng như các môn đệ khác: “Giả như Thầy muốn anh ấy còn ở lại cho tới khi Thầy đến thì việc gì đến anh”, rồi Chúa nói ngay: “Phần anh, hãy theo Thầy”.

“Nếu Thầy muốn anh ấy còn ở lại cho đến khi Thầy đến…”

Câu này là câu vừa trả lời vừa là câu hỏi rất khó hiểu. Thực ra, ý Chúa Giêsu không nói là Gioan sẽ sống mãi không chết, nhưng Chúa muốn Gioan “ở lại”. Phải hiểu chữ “ở lại” này theo nghĩa của Tin mừng thứ tư: ở lại là tồn tại mãi trong tình yêu mến, trong sự thân thiết. Dù sau này Gioan sẽ chết đi, nhưng Chúa Giêsu muốn hình mẫu của Gioan như một môn đệ trung thành đi theo Thầy, như một môn đệ thường suy gẫm về Thầy tiếp tục tồn tại mãi trong Giáo hội (Lm. Carôlô).

“Chính người môn đệ này làm chứng về những điều đó”

Nghĩa là vì Chúa muốn hình mẫu của Gioan còn tồn tại mãi trong Giáo hội như một cách làm chứng, cho nên Gioan đã làm chứng bằng cách viết lại những cảm nghiệm, những suy gẫm của mình về Chúa Giêsu. Và Gioan còn cho biết: “Tôi thiết nghĩ cả thế giới cũng không đủ chỗ chứa các điều được viết ra”. Có lẽ không phải thế giới không đủ chỗ chứa những sách mà Gioan nếu muốn viết ra. Không đủ chỗ chứa là đối với những cảm nghiệm và những suy gẫm rất sâu sắc của Gioan về mầu nhiệm Chúa Giêsu và về những điều Chúa Giêsu dạy (Lm. Carôlô).

Trong lịch sử Giáo hội suốt hai mươi thế kỷ nay, Thiên Chúa vẫn tiếp tục kêu gọi nhiều người và ban cho họ những ân sủng đặc biệt, để sống mãn đời trên trần thế. Họ là các thánh nam nữ đã được Thiên Chúa lựa chọn và trao cho các sứ mệnh đặc biệt ở những thời kỳ và hoàn cảnh khác biệt nhau. Có vị được gọi để trở thành các giáo phụ và tiến sĩ Hội thánh. Các ngài dùng ngòi bút và trí thông minh, để rao giảng Phúc âm và đem ánh sáng lời Chúa đến cho mọi người. Những vị khác thì được ơn gọi sáng lập các dòng tu với tinh thần tông đồ và hoạt động truyền giáo trong nhiều lãnh vực khác biệt nhau. Các sứ vụ tuy có khác biệt nhưng đều mang ý nghĩa và tầm mức quan trọng như nhau. Tất cả đều quy tụ vào cùng một mục đích duy nhất là làm chứng tá cho chân lý và tình yêu của Thiên Chúa đối với nhân loại.

Như vậy, trong mỗi thời đại, ở mỗi xã hội khác nhau luôn cần có những chứng nhân, trách nhiệm khác nhau. Thiên Chúa luôn cần đôi tay, trái tim, khả năng của chúng ta, để tiếp tục sự hiện diện và hành động của Ngài. Có người làm chứng bằng máu, có người bằng sự dấn thân đổ mồ hôi, có người làm chứng bằng nghĩa cử hy sinh phục vụ, có những chứng nhân trong âm thầm cầu nguyện.

Mỗi người chúng ta được mời gọi trở nên một trong số chứng nhân đó. Chúa đang cần sự đóng góp của chúng ta.

Truyện: Làm chứng cho Chúa

Trong kỳ nội chiến, Tổng thống Hoa Kỳ là Abraham Lincoln có một sĩ quan trẻ làm thư ký. Viên sĩ quan này nổi tiếng là gan dạ, do đó công việc bàn giấy xem ra không thích hợp với anh. Anh chỉ mơ ước trở lại mặt trận, và nếu cần sẵn sàng chết cho tổ quốc hơn là làm công việc đơn điệu nhàm chán trên bàn giấy. Một ngày nọ, sau khi nghe anh than phiền, Tổng thống Lincoln nhìn thẳng mắt anh và nói: “Hỡi anh bạn trẻ, như tôi nhận thấy thì quả thực anh muốn xả thân chết cho tổ quốc, nhưng có lẽ anh không muốn sống cho tổ quốc”.

Tử đạo theo nguyên ngữ là “làm chứng cho đức tin”. Có người dùng cái chết để làm chứng, có người dùng cả cuộc sống. Tuy nhiên, chết đau thương nhục nhã hoặc chết âm thầm từng ngày, cả hai đều có giá trị như nhau. Phêrô, vị Giáo hoàng tiên khởi được mời gọi bước theo Chúa Giêsu, nghĩa là chấp nhận những thử thách bách hại và cái chết trên thập giá để làm chứng cho Chúa. Còn Gioan, vị Tông đồ được Chúa Giêsu yêu mến lại làm chứng cho Chúa bằng chính cuộc sống của mình. Gioan tuy không được phúc tử đạo như các Tông đồ khác, nhưng đã sống một thời gian rất dài, để củng cố niềm tin của các tín hữu tiên khởi, nhất là để suy niệm và viết cuốn Tin mừng thứ tư và ba lá thư… Tất cả đều là những cách thức làm chứng cho Đấng đã chết và sống lại là Chúa Giêsu Kitô (Mỗi ngày một tin vui).

C/ Lm. Phaolô Phạm Công Phương

Trang Tin mừng hôm nay là những câu cuối cùng của sách Tin Mừng Gioan. Đó là chủ đích của Giáo Hội để kết thúc mùa Phục Sinh, đồng thời mở ra một xác tín mới cho người tín hữu, nói cách khác là “kết thúc sách Tin Mừng nhưng Tin Mừng không kết thúc”. Điều Chúa đòi hỏi nơi Phêrô cũng là đòi hỏi mỗi Kitô hữu chúng ta: “Phần anh, hãy theo Thầy” để tiếp tục sứ mạng rao giảng Tin Mừng.

Sau khi tra vấn về lòng mến, Chúa Giêsu trao quyền cho Phêrô trách nhiệm chăm sóc đoàn chiên với tư cách Tông đồ trưởng, và mời gọi như ra lệnh: Hãy theo Thầy! Ngài như báo trước cho Phêrô con đường thập giá phía trước. Ông sẵn sàng với lời mời gọi, nhưng có vẻ còn bận tâm tới Gioan, một người bạn trẻ trong nhóm các môn đệ thân tín, người môn đệ được Chúa Giêsu yêu mến cách riêng: Thưa Thầy, còn anh này thì sao? Tại sao Thầy lại không giao trách nhiệm chăn dắt HT cho anh ta có phải hơn không?

Đó cũng là thắc mắc của nhiều người khi đọc đoạn Tin Mừng Gioan hôm nay; bởi vì xem ra Gioan xứng đáng hơn Phêrô, vì ông đã không chối Thầy. Chúa Giêsu đã cho ông biết điều quan trọng hơn là hãy theo Chúa, đừng bận tâm đến những chuyện khác làm chi.

Vâng, mỗi người trong chúng ta đều có những ơn gọi khác nhau. Cùng là tông đồ, nhưng mỗi người được Chúa gọi làm tông đồ theo cách thức riêng của mình, không ai giống ai: Phêrô khác Gioan. Phêrô sẽ tử đạo để biểu lộ lòng mến, nhưng Gioan lại ca ngợi Thiên Chúa tình yêu bằng trái tim  và ngòi bút của mình, các tông đồ khác cũng thế. Điều quan trọng không phải là so sánh địa vị cao thấp, công việc này khác … nhưng là chu toàn bồn phận Chúa trao cho mình, ở đây và lúc này. Và khi chúng ta hoàn thành tốt đẹp ơn gọi của mình, đồng nghĩa với việc chúng ta đóng góp vào việc hoàn thành ơn gọi của anh chị em và liên đới với nhau để hoàn thành chương trình chung của Thiên Chúa, như các chi thể trong một thân thể vậy.

Trong thực tế cuộc sống, đáng buồn thay, nhiều khi chúng ta không nhận ra điều đó, không biết vui với phận mình, không biết tìm hiểu khả năng, hoàn cảnh của mình để sống đúng ý Chúa. Từ đó đã xảy ra biết bao nhiêu ghen tỵ, bè phái, tranh chấp, tranh giành ảnh hưởng rộng hẹp, địa vị thấp cao trong sinh hoạt thường ngày, trong đời sống làm ăn kinh tế và ngay cả trong đời sống tận hiến, công cuộc tông đổ của Giáo hội nữa, để rồi thiếu tinh thần tông đồ ngay trong việc tông đồ, thiếu bác ai với nhau ngay trong việc bác ái! Thay vì nâng đỡ bổ túc cho nhau thì lại gây ra bao gương mù gương xấu phản lại với tinh thần của Chúa Kitô, và trở thành phản chứng nhân.

Mỗi người có những khả năng, những hoàn cảnh khác nhau, chúng ta không nên so bì mà sinh ra tị nạnh nhau về những công việc được giao phó. Mỗi người hãy nhận ra những sở trường, sở đoản của mình, để bù đắp cho anh em, khi mình có khả năng hơn họ. Và cũng khiêm tốn nhận sự bù đắp từ anh em có khả năng hơn mình trong những lãnh vực mình thiếu.

…Dù có những công việc khác nhau, nhưng chúng ta được mời gọi chung một sứ mạng, là làm chứng cho Tin Mừng, để nhờ từng nét đẹp của mỗi người, mà góp phần vào chương trình chung của Giáo Hội, là tiếp nối sứ mạng đem ơn cứu độ đến cho muôn dân. Hãy chu toàn nhiệm vụ của mình cho thật tốt, là chúng ta đã góp phần làm cho Danh Cha cả sáng giữa đời trần gian. 

D/ Lm. Phaolô Vũ Đức Vượng

Hôm nay chúng ta suy niệm về những câu cuối cùng trong Tin mừng của Thánh Gioan. Và Gioan như muốn đem cả danh dự của mình ra để mà quả quyết những gì được viết trong cuốn Tin Mừng này đều là xác thực, do chính Ngài đã tận mắt được thấy, tận tai được nghe và viết lại cho hậu thế được biết. Và Ngài còn quả quyết: những gì Ngài viết thì chưa đầy đủ, vì nếu ghi lại đầy đủ những gì Chúa đã nói và đã làm thì cả thế gian này chứa không hết sách. Thực ra đây là một cách nói văn chương, chỉ nhằm cho người đọc hiểu là còn nhiều điều không ghi lại hết được.

Và khi Gioan nói thế giới này không đủ chỗ để chứa các sách viết ra, đây cũng là một kiểu nói để cho thấy giáo lý của Chúa thì rất là phong phú, thế gian này không làm sao ghi nhận cho hết được. Nhưng dù sao ngày nay, những cuốn sách viết về Chúa Giêsu thì đã rất nhiều, thế gian gần như không đủ chỗ chứa. Thế nhưng Chúa Giêsu không cần có nhiều sách viết về Ngài, cho bằng có nhiều con người lấy chính đời mình mà viết về Ngài. Nếu mỗi người trong chúng ta và hết mọi người trong nhân loại là những cuốn sách sống động về Chúa, là những cuốn Tin mừng về Chúa, thì đúng là thế gian không còn đủ chỗ chứa.

Ở mỗi xã hội, mỗi thời đại, Chúa Giêsu cần có những người chứng khác nhau. Ngài cần đôi tay, bàn chân, môi miệng, trái tim chúng ta để tiếp tục hiện diện và hành động. Chúa Giêsu đang cần một chút đóng góp của chúng ta để sức nóng và ánh sáng Ngài được đạt tới mọi người. Xin cho mọi sinh hoạt chúng ta và ngay cả những mất mát thua thiệt trong cuộc sống đều trở thành những chiếc máng để sự sống Đức Kitô được chảy tràn đến mọi người.

Chuẩn bị ngày mai mừng lễ Chúa Thánh Thần hiện xuống, chúng ta hãy mở rộng cõi lòng để đón Chúa Thánh Thần, xin Ngài đến biến đổi chúng ta nên những môn đệ xứng đáng của Đức Kitô để biến cuộc đời tầm thường của chúng ta trở nên cuốn sách Tin mừng sống động về Chúa Giêsu.

E/ Lm. Giacôbê, O.Cist                                                                

CHÍNH MÔN ĐỆ NÀY ĐÃ VIẾT RA NHỮNG  ĐIỀU ĐÓ
VÀ LỜI CHỨNG CỦA NGƯỜI ẤY LÀ XÁC THỰC

Ngay từ đầu Gioan đã đi theo Chúa Giêsu, nhưng khi xuất hiện trong Tin Mừng của ngài, thường tên của ngài thường gán cho cái tên khác, chẳng hạn trongTin mừng hôm naychúng ta gặp thấy điều đó: “… khi ấy Phêrô quay lại, thì thấyngười môn đệ được Đức Giêsu thương mến đi theo sau ông”. Trong đồ này cũng có mặt trong bữa Tiệc Ly, ngài đã tựa đầu vào ngực Chúa Giêsu, được Phêrô nhờ hỏi Thầy xem ai là kẻ phản bội (Ga 13, 23-25).Sau biến cố tại vườn Câu dầu, môn đệ này lại một lần nữa đưa Phêrô vào dinh thượng tế khi Đức Giêsu bị bắt ( Ga 18, 15-16). Khi Phêrô chối Thầy ba lần (18,17-18.25-27), thì anh là môn đệ duy nhất đứng gần thập giá Đức Giêsu, và được Ngài trao Thân Mẫu của mình để làm Mẹ của anh (19:25-27).

Ngày phục sinh, môn đệ này đã cùng với Phêrô chạy ra ngôi mộ trống lúc ban mai, nhưng anh chạy nhanh hơn, và tin trước Phêrô (20,3-10). Sau ngày phục sinh, Đức Giêsu tỏ mình bên bờ hồ Galilê, sau mẻ cá lạ (21,4-7), anh là người đầu tiên nhận ra Thầy, và nói với Phêrô: “Chúa đó!” Có vẻ hình ảnh người môn đệ được Chúa thương nổi trội hơn Phêrô. Chính vì tinh yêu đã để lại trong tâm của Gioan một cảm thức để ra Chúa Giêsu hiện diện trong từng biến cố của cuộc sống.

Nhưng đâu là con đường tương lai của người môn đệ kia? Phêrô đi theo Đức Giêsu, quay lại, thấy anh này cũng đang đi theo. “Thưa Thầy, còn anh này thì sao?” (c. 21). Đức Giêsu đã không bảo là anh này sẽ không chết, hay anh còn sống mãi cho đến ngày Ngài quang lâm (c. 23). Khi cuốn Tin Mừng Thứ Tư được viết xong vào cuối thế kỷ thứ nhất, thì người môn đệ kia đã qua đời, nhưng không được phúc tử đạo. Như thế tiếng đồn về câu nói của Đức Giêsu là sai sự thật (c. 22). Những gì “người môn đệ kia” để lại cho thế giới là cuốn Tin Mừng Thứ Tư. “Chính môn đệ này làm chứng về những điều đó và đã viết ra. Chúng tôi biết rằng lời chứng của người ấy là xác thực” (c. 24).

Người môn đệ này cho chúng ta một lời chứng đáng tin, vì anh là người đã sống bên Thầy Giêsu, thật gần gũi. Anh đã mắt thấy tai nghe, và có kinh nghiệm thân thiết với Thầy. Gioan đã làm chứng bằng cách viết lại những cảm nghiệm, những suy gẫm của mình về Chúa Giêsu. Và Gioan còn cho biết “Tôi thiết nghĩ cả thế giới cũng không đủ chỗ chứa các điều được viết ra”.Có lẽ không phải cả thế giới không đủ chỗ chứa những sách mà Gioan nếu muốn sẽ viết ra. Không đủ chỗ chứa là đối với những cảm nghiệm và những suy gẫm sâu sắc của Gioan về mầu nhiệm Chúa Giêsu và về những điều Chúa Giêsu dạy.

Không hẳn người môn đệ này có đích thân cầm bút viết cuốn Tin Mừng này không, nhưng truyền thống Giáo hội luôn coi ngài chính là tác giả của mọi điều được viết trong đó. Tất cả là kinh nghiệm riêng tư anh đã trải qua với Thầy Giêsu, và những suy niệm lâu dài dưới ánh sáng Phục sinh và Thánh Thần. Sau khi về già người môn đệ này còn là người sáng lập một cộng đoàn tín hữu. Cộng đoàn ấy được ám chỉ qua đại từ “chúng tôi” (c. 24; x. 1,14.16). Sau đó một người trong cộng đoàn đã viết chương cuối này (c. 25: “tôi”). Ai là người môn đệ được Đức Giêsu thương mến? Nhiều người nghĩ anh là Gioan, nhiều người lại nghĩ khác. Dù sao anh thật là một môn đệ lý tưởng cho chúng ta. Điều anh để lại cho đời trong cuốn Tin Mừng là điều anh xác tín. Anh là nhân chứng đáng tin cậy của Đức Kitô, Con Thiên Chúa. Đúng anh là người được Thầy yêu và là người đã hết lòng yêu Thầy, anh đã làm chứng cho Thầy không những lời rao giảng, bằng đời sống và ngòi bút của anh, nên chứng của anh là chứng thật.